Sindirim Kanalının
Divertikülleri

              İbrahim YURDAKUL

İçi boş organların duvarlarında oluşan kese şeklindeki çıkıntılara divertikül denir. Sindirim sisteminde farenks, özofagus, mide, duodenum, ince barsaklar, kolon ve safra kesesi, üriner sistemde idrar kesesi vs. gibi organlarda divertikül oluşumu sıktır. Sindirim kanalının hemen hemen bütün kısım­larında divertiküle rastlanmaktadır. Rektumda pek görülmez. Çoğu semptomsuz olan bu oluşumlar bazen radyolojik veya endoskopik incelemeler sırasında tesadüfen farkedilir. Semptom verenler ise, genellikle, sindirim kanalında divertikülün veya divertiküllerin bulunduğu yere göre şikayete sebep olur. Kolon divertiküllerinin, sol kolonda ve özellikle sigmoid kolonda olanlarının, sindirim sisteminin diğer yerlerinde bulunan divertiküllere göre, gerek sıklığı ve gerekse komplikasyonlarının ağırlığı bakımından ayrı bir önemi vardır. Divertiküller çeşitli şekillerde sınıflandırılmaktadır.
Yalancı divertikül (psödodivertikül), sindirim kanalı­nın mukozası, adale tabakasının içinden geçerek dışa doğru keseleşir­se oluşur. Seroza mukozayı örter ve içte mukoza, dışta seroza olmak üzere iki katlı bir kese duvarı meydana gelir. Arada adale tabakası yoktur. Eğer sindirim kanalının tüm tabakaları; yani en içte mukoza, ortada (sirküler ve longitüdinal) adale ve en üstte seroza tabakaları olmak üzere her üç tabaka divertikül kesesini oluştu­ruyorsa buna gerçek divertikül adı verilir. Diğer bir deyiş ile, yalancı diver­tiküllerın kese duvarını sadece mukoza ve seroza oluştururken gerçek divertikülle­rin kese duvarını tüm tabakalar oluşturur. Bu sebeple yalancı diverti­küller çok daha fazla şikayete ve komplikasyonlara sebep olur. Bu arada özofagusta seroza tabakasının bulunmadığını ve yalancı divertikülde duvarın sadece mukozadan ibaret olduğunu, gerçek divertikülde ise mukoza ve adalenin beraberce divertikül duvarını oluşturduğunu hatırlayalım.
Konjenital (doğmalık) divertiküller, Meckel divertikülü gibi doğuştan itibaren vardır­. Sonradan oluşmuş divertiküllere edin­sel (akkiz) divertiküller ismi verilir.
Pulsiyon (itilme) divertikülleri' nin oluşumunda, öncelikli olarak sindirim kanalı içindeki artan basınç sorumludur. Bazı hastalarda, farenks veya özofagusta olduğu gibi, üst veya alt özofagus sifinkterlerinin gereğinden fazla artan basınçları nedeni ile farenksin veya özofagusun yükselen lümen içi basıncına bağlı olarak meydana gelir. Kolonlarda ise, irritabl bağırsak sendromlu hastalarda olduğu gibi zamanla artan intrakolonik basınç nedeni ile genellikle kolonun duvarındaki anatomik zayıf noktalardan veya besleyici arterlerin geçtiği zayıf noktalardan, mukozanın adale tabakası içinden geçerek, keseleşmesi ile oluşur. Yani genelde lümen içi basınç artışları etyopatogenezde önemli rol oynamaktadır. Buradan da pulsiyon divertikülünün aynı zamanda yalancı divertikül olduğu kolayca anlaşılır (şekil 1-a).
Traksiyon (çekilme) divertikülleri sindirim kanalının, özellikle özofagusun çevresindeki dokuların ve mediastendeki lenfadenitlerin kronik iltihaplarının, iyileşmesi sırasında, fibrotik reaksiyonlar sonucu özofagus duvarını kendilerine doğru çekmeleri ile oluşur. Buradan da traksiyon divertiküllerinin aynı zamanda gerçek divertiküller olduğu anlaşılmaktadır (şekil 1-b). Özetle; pulsiyon divertikülleri yalancı, traksiyon divertikülleri gerçek diverti­küllerdir. (edinsel, yalancı) pulsiyon divertikülleri, hem doğmalık, gerçek divertiküllerden ve hemde (edinsel, gerçek) traksiyon divertiküllerinden daha fazla görülürler. Eğer bir divertikül henüz yeni gelişiyor ise ve kesesi, bağırsak duvarının müskülaris tabakasına daha henüz ulaşmamış ise buna inkomplet divertikül ismi verilir (şekil1-c). Divertiküllerin sayısı bir barsak segmentinde birden fazla ise bu tabloya o bölgenin divertikülozu denir. (resim 1). Buna örnek olarak sigmoid kolon divertikülozunu gösterebiliriz. Di­vertikül içini döşeyen tabakaların iltihaplanmasında divertikülitis, eğer bu iltihap çevre dokulara yayılmış ise peridivertikülitisten bahsedilir. Divertiküllerin yaş ile sayılarında artış görülür.

Bu konu hakkında daha fazla bilgi almak için...